Küresel amaçlarda toplumsal cinsiyet eşitliği göstergeleri

”Intersectionality” çeşitlilik yönetiminde son yıllarda üzerinde durulmaya başlanan bir tanım. Kesişimsel anlamına geliyor. İnsanlar cinsiyet, yaş, milliyet vb. gruplara ayrılırken, artık bir kişinin hem kadın, hem genç, hem şehirli gibi çeşitli özelliklere aynı anda sahip olabileceğine dikkat çekiliyor. İnsanları tek tek kategorilere ayırmak doğru değil ve çeşitlililik yönetiminde de kesişimsel yaklaşım daha çok başarı getiriyor.

Kesişimsellik Birleşmiş Milletler’in küresel amaçlarıyla da birebir örtüşüyor. Örneğin 5. küresel amaç olan Toplumsal Cinsiyet Eşitliği aynı zamanda 4. amaç Nitelikli Eğitimle de ilgili. Çünkü kız çocuklarının eğitimi ve erkek çocuklarının toplumsal cinsiyet eşitliği ile ilgili farkındalık kazanması da 5. amaca ulaştıran önemli adımlar.

17 küresel amaçtan 11’i cinsiyet eşitliğiyle ilgili göstergeler içeriyor. Bu küresel amaçlar 2030 yılına kadar dünyanın en önemli üç sorununa çözüm sunmak üzere belirlendi: Aşırı yoksulluğu sona erdirmek, eşitsizlik ve adaletsizlikle mücadele ve iklim değişikliğini düzeltme. Türkiye de dahil, Birleşmiş Milletler’e üye ülkeler, 2030 yılına kadar bu amaçlara ulaşmak için anlaştılar.

Ülkemizde son 10 yıldır kadına karşı şiddette artış gözlemleniyor ve öldürülen kadın sayısı sürekli olarak artıyor. Bu durum 5. küresel amaç olan Toplumsal Cinsiyet Eşitliği üzerinde özellikle durmamız gerektiğine işaret ediyor. Sosyal sorumluluk ve çalışan gönüllülüğü çalışmalarınız diğer küresel amaçlarla ilgili olsa da; siz de toplumsal cinsiyet eşitliğine katkıda bulunuyor olabilirsiniz. Küresel amaçlardaki kadın ve kız çocuklarıyla ilgili alt hedefleri bir kaynak olarak faydalanabilmeniz için derledik.

Toplumsal cinsiyet eşitliğiyle ilgili alt göstergeleri olan küresel amaçlar:

(Sıralama gösterge sayısının çokluğuna göredir.)

5- Toplumsal Cinsiyet Eşitliği
4- Nitelikli Eğitim
8- İnsana Yakışır İş ve Ekonomik Büyüme
1- Yoksulluğa Son
3- Sağlık ve Kaliteli Yaşam
16- Barış, Adalet ve Güçlü Kurumlar
11- Sürdürülebilir Şehirler ve Topluluklar
2- Açlığa Son
10- Eşitizliklerin Azaltılması
13- İklim Eylemi
17- Hedefler İçin Ortaklıklar

 

5 – Toplumsal cinsiyet eşitliği

5. Küresel Amaç olan Toplumsal Cinsiyet Eşitliği birebir bu konuyla ilgili. Hedefi; toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamak ve tüm kadınlar ile kız çocuklarını güçlendirmek. Alt göstergeleriyle ilgili bilgilere linkten ulaşabilirsiniz.

PDF olarak yüklemek için tıklayınız.

4 – Nitelikli eğitim

4. amacın kapsamında olan aşağıdaki göstergeler de toplumsal cinsiyet eşitliğini destekliyor:

4.1.1. (a)2/3 sınıflarında; (b)ilkokul sonunda; ve (c) alt düzey ortaokulun sonunda en azından (i) okuma ve (ii) matematikte yeterlilik düzeyine sahip çocukların ve gençlerin cinsiyet ayrımında oranı.

4.2.1. Cinsiyete göre gelişimsel olarak sağlık, öğrenme ve psikososyal iyi olma hali yolunda olan 5 yaş altı çocukların oranı.

4.2.2. Cinsiyete göre planlanan öğrenmeye katılım oranı (ilkokula resmi giriş yaşından bir yıl önce).

4.3.1. Cinsiyete göre son 12 ay içinde gençlerin ve yetişkinlerin örgün ve yaygın eğitim ve öğretime katılma oranı.

4.5.1. Bu listede ayrıştırılabilecek tüm eğitim göstergeleri için parite endeksleri (veri elverişliliğine bağlı olarak kadın/erkek, kır/kent, en alt/en üst servet %20’likleri ve engellilik durumu, yerli insanlar ve çatışmalardan etkilenenler gibi diğerleri).

4.6.1. Cinsiyete ayrımında, (a) okuryazarlık ve (b) aritmetik becerilerde işlevsel açıdan en az belirli bir düzeyde yeterliliğe sahip belirli bir yaş grubundaki nüfusun yüzdesi.

4.7.1. (i) Küresel vatandaşlık eğitiminin ve (ii) cinsiyet eşitliği ve insan hakları da dahil olmak üzere sürdürülebilir kalkınma için eğitiminin; (a) milli eğitim politikalarının, (b) müfredatın, (c) öğretmen eğitiminin ve (d) öğrenci değerlendirmenin tüm düzeylerinde yaygın hale gelmesi.

4.a.1. (a) Elektrik; (b) pedagojik amaçlarla internet; (c) pedagojik amaçlarla bilgisayar; (d) engelli öğrencilere uyarlanmış altyapı ve malzemeler; (e) temel içme suyu; (f) tekil ve cinsiyete göre ayrılmış temel sağlık koruma imkanları; ve (g) temel el yıkama imkanları (her bir WASH göstergesi tanımları gereği) erişimi olan okulların oranı.

8 – İnsana yakışır iş ve ekonomik büyüme

8.3.1. Cinsiyete göre tarım dışı sektörde herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna kayıtlı olmayanların istihdamının oranı.

8.5.1. Meslek, yaş ve engelli kişilere göre, kadın ve erkek çalışanların, saatlik ortalama kazançları.

8.5.2. Cinsiyet, yaş ve engelli kişilere göre işsizlik oranı.

8.7.1. Cinsiyet ve yaşa göre 5-17 yaş arası çalışan çocukların sayısı ve oranı.

8.8.1. Cinsiyet ve göçmen durumuna göre, ölümcül ve ölümcül olmayan iş kazalarının sıklık oranları.

8.8.2. Cinsiyet ve göçmenlik statüsüne göre, Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) metin kaynakları ve ulusal mevzuata dayalı olarak çalışma hakları mevzuatının uyumlulaştırılmasındaki artış (dernek ve toplu pazarlık özgürlüğü)

8.9.2. Cinsiyete göre, toplam istihdamın ve istihdam büyüme hızının bir oranı olarak turizm sektörlerindeki iş sayısı.

1 – Yoksulluğa son

1.1.1. Cinsiyete, yaşa, işteki durumuna ve kent kır ayrımına göre uluslararası yoksulluk sınırının altındaki nüfusun oranı.

1.2.1. Cinsiyete ve yaşa göre ulusal yoksulluk sınırının altındaki nüfusun oranı.

1.2.2. Ulusal tanımlara göre tüm boyutlarıyla yoksulluk içinde yaşayan tüm yaşlardaki erkek, kadın ve çocukların oranı.

1.3.1. Çocukları, işsizleri, yaşlıları, engellileri, hamileleri, yeni doğanları, iş kazasında yaralananları, yoksul ve kırılgan durumdakileri ayırt ederek ve cinsiyete göre Sosyal koruma sistemleri/zeminleri tarafından korunan nüfusun oranı.

1.4.2. Cinsiyete göre ve tasarruf biçimlerine göre, yasal olarak tanınmış belgelerle toprak üzerinde tasarruf etme hakkı olan ve toprak üzerindeki haklarının güvende olduğunu algılayan toplam yetişkin nüfusun oranı.

1.b.1. Kadınların, yoksulların ve kırılgan grupların orantısız olarak faydalandığı sektörlere yönelik hükümetin sermaye harcamaları ve diğer harcamanlarının oranı.

3 – Sağlık ve kaliteli yaşam

3.1.1. Anne ölüm oranı.

3.1.2. Uzman sağlık personeli katılımıyla yaptırılan doğumların oranı.

3.3.1. Cinsiyet, yaş ve önemli gruplara göre enfekte olmamış her 1000 kişiye düşen HIV enfeksiyonuna yeni yakalananların sayısı.

3.7.1. Modern yöntemlerle kendi aile planlaması ihtiyacını karşılayabilen üreme çağındaki (15-49 yaş) kadınların oranı.

3.7.2. 10-14 yaş ve15-19 yaş gruplarında, 1000 kadın başına düşen adölesan doğurganlık hızı.

3.8.1. Temel sağlık hizmetlerinin kapsamı (genel ve en dezavantajlı grup arasında üreme, anne, yenidoğan ve çocuk sağlığını; bulaşıcı hastalıklar, bulaşıcı olmayan hastalıklar ve hizmet kapasitesi ve erişimini içeren izleyici müdahalelere dayalı temel hizmetlerin ortalama kapsanma oranı olarak tanımlanmış).

 

16 – Barış, adalet ve güçlü kurumlar

16.1.1. Cinsiyet ve yaşa göre 100.000 nüfus başına kasten adam öldürme mağdurlarının sayısı.

16.1.2. Cinsiyet, yaş ve nedene göre 100.000 nüfus başına çatışmaya bağlı ölümler.

16.2.3. 18 yaşına kadar cinsel şiddete maruz kalan 18-29 yaş arası genç kadın ve erkeklerin oranı.

16.7.1. Kamu kurumlarındaki (ulusal ve yerel yasama, kamu hizmeti ve yargı) pozisyonların dağılımının ulusal dağılımlara (cinsiyet, yaş, engelliler ve nüfus gruplarına göre) oranı.

16.7.2. Cinsiyet, yaş, engellilik ve nüfus grubuna göre karar alma sürecinin kapsayıcı ve duyarlı olduğuna inanan nüfusun oranı.

11 – Sürdürülebilir şehirler ve topluluklar

11.2.1. Cinsiyet, yaş ve engelli kişilere göre, toplu taşıma araçlarına kolay erişimi olan nüfusun oranı.

11.7.1. Cinsiyet, yaş ve engelli kişilere göre kamu kullanımına tamamen açık, yapılaşmış alanların şehirlerdeki ortalama payı.

11.7.2. Cinsiyet, yaş, engellilik durumu ve olay yerine göre, son 12 ay içinde fiziksel ya da cinsel taciz mağduru kişilerin oranı.

2 – Açlığa son

2.3.2. Küçük ölçekli gıda üreticilerinin cinsiyet ve yerellik kırılımına göre ortalama gelirleri.

10 – Eşitsizliklerin azaltılması

10.2.1. Yaş, cinsiyet, engelliliğe göre medyan gelirin yüzde 50 düzeyinin altında yaşayanların oranı.

13 – İklim eylemi

13.b.1. Kadınlara, gençlere, yerel ve dışlanmış topluluklara odaklanmayı içeren iklim değişikliğiyle ilişkili etkili yönetim ve planlama kapasitelerinin yükseltilmesi mekanizmaları için finans, teknoloji ve kapasite geliştirmeyi kapsayan özel destek, ve bir miktar destek alan en az gelişmiş ülkeler ve gelişmekte olan küçük ada devletlerinin sayısı.

17 – Amaçlar için ortaklıklar

17.18.1. Resmi İstatistik Temel İlkeleri doğrultusunda hedefe uygun tam ayrıştırma ile ulusal düzeyde üretilen sürdürülebilir kalkınma göstergelerinin oranı.

Toplumsal cinsiyet eşitliği ile ilgili olmayan küresel amaçlar

6- Temiz Su ve Sanitasyon

7- Erişilebilir ve Temiz Enerji

9- Sanayi, Yenilikçilik ve Altyapı

12- Sorumlu Üretim ve Tüketim

14- Sudaki Yaşam

15 – Karasal Yaşam

KAYNAKLAR:

1- https://www.kureselamaclar.org

2-UN WOMEN: Turning Promises Into Action.

3- Fotoğraf Mehmet Özcan.